Michel Foucault'da “Sözce” Kavramının Deleuzecü Analizi


Özet Görüntüleme: 131 / PDF İndirme: 59

Yazarlar

DOI:

https://doi.org/10.5281/zenodo.8167561

Anahtar Kelimeler:

sözce, Söylem, Düzenleme, Fonksiyon, Tekrar, Çokluk

Özet

Bu yazıda, Michel Foucault’nun ortaya koyduğu “sözce” kavramı, Gilles Deleuze’ün yorumları ile birlikte ortaya konulacaktır. Foucault, ilk dönem çalışmalarında, bilgiden ve bilimden önce gelen “söylemsel düzenlerin” temel yapıtaşları olan, “sözceler”i açığa
çıkarma girişiminde bulunmuştur. Bu kavram daha sonra açığa çıkacak olan “iktidar” kavramının ortaya çıkmasına zemin hazırlayacak olan önemli bir kavramdır. İlk dönem çalışmalarının kavramsal içeriğini ortaya koyan Bilginin Arkeolojisi, bir sözceler teorisi olarak karşımıza çıkmaktadır. Sözceler, söylemlerin en küçük yapıtaşlarıdır. Sözceler, aslında gizli değildirler, söylemler içinde şimdiden zaten söylenmişlerdir. Ama söylemlerde ilk bakışta görülenler, önermeler, cümleler ve söz edimleri olduğu için ve bunlar da ivedilikle genel bir hakikati ortaya koyma eğiliminde oldukları için, sözceleri görmek imkânsız hale gelir. Bu nedenle sözceleri ortaya çıkarmak güç bir iş olmaktadır. Foucault’nun özgünlüğü bu güç işi ilk çalışmalarından itibaren başarmış olmasıdır. Foucault, sözceleri, bir dönemde hakikat olarak ortaya çıkan söylemlerin üretim, düzenleme, dağılım, dolaşım ve işleyişi çerçevesinde düşünerek açığa çıkarma girişiminde bulunmuştur. Deleuze’ün kendi felsefi çalışmalarında da sözce kavramı önemlidir. Çünkü içerik verili oluğunda (majör edebiyat) ona uygun bir sözce bulunur, buna karşın içerik verili olmadığında (minör edebiyat) önce sözcelemekle işe başlanır sonra içerik kurulur. Öyleyse her iki filozof için de içerikten önce gelen sözcelerin teşhisi çok önemlidir.

Referanslar

Deleuze, Gilles. 2013. Foucault, çev. Burcu Yalım- Emre Koyuncu, İstanbul, Norgunk.

Deleuze, Gilles. 1985. “Foucault Üzerine Dersler”; “Tarihsel Formasyonlar”; https://www.webdeleuze.com/cours/foucault_formations

Demir, Güneş, C. 2013. “Michel Foucault’da Söylem ve İktidar”, Kaygı, 21, 55-69.

Foucault, Michel. 1994. Kelimeler ve Şeyler, çev. Mehmet Ali Kılıçbay, Ankara, İmge Kitabevi.

Foucault, Michel. 1969. Archeologie du Savoir, Paris, Gallimard.

Foucault, Michel. 2002. Kliniğin Doğuşu, çev. Şule Ünsaldı, Ankara, Epos Yayınları.

Foucault, Michel. 2006. Hapishanenin Doğuşu, çev. Mehmet Ali Kılıçbay, Ankara, İmge Kitabevi.

Foucault, Michel. 2013. Cinselliğin Tarihi, çev. Hülya Uğur Tanrıöver, İstanbul, Ayrıntı Yayınları.

Foucault, Michel. 2020. Entelektüelin Siyasi İşlevi, Seçme Yazılar 1, çev. Işık Ergüden-Osman Akınhay-Ferda Keskin, İstanbul, Ayrıntı Yayınları.

Gros, Frederic. 2016. “Deleuze’s Foucault: A Metaphsical Fiction”. In Between Deleuze and Foucault, Ed. Nicolae Morar, Thomas Nail, Daniel W. Smith, Translated by Samantha Bankston,Edinburg University Press, 128-139.

Mader, Mary Beth. 2016. “The Regularities of the Statement: Deleuze on Foucault’s Archaeology of Knowledge”. In Between Deleuze and Foucault, Ed. Nicolae Morar, Thomas Nail, Daniel W. Smith, Edinburg University Press, 212-223.

Veyne, Paul. 2014. Foucault, Düşüncesi, Kişiliği, çev. Işık Ergüden, İstanbul, Alfa Basım.

İndir

Yayın Tarihi

25-12-2023

Nasıl Atıf Yapılır

Aras, K. (2023). Michel Foucault’da “Sözce” Kavramının Deleuzecü Analizi. POSSEIBLE, 12(2), 180–200. https://doi.org/10.5281/zenodo.8167561

Sayı

Bölüm

Makaleler

Aynı yazar(lar)ın dergideki en çok okunan makaleleri